ساخته‌شده گروهى از مسلمانان نشان دهد ؛ از جملهء آنها نويسندگان غربى هستند كه بيشتر اطلاعات خود را دربارهء مسائل اسلامى از طريق امپراتورى عثمانى و سرزمينهاى شمال آفريقا به دست آورده‌اند و بيشتر اطلاعات آنان از نويسندگان اين مناطق به دست آمده است . برخى از نويسندگان اهل سنت نيز ، پيدايش و به‌ويژه شكل‌گيرى عملى تشيع را به ايرانيان نسبت داده‌اند و از هدفهاى انتقام‌جويانه آنان پس از شكست از اعراب سخن گفته‌اند . « 1 » گروهى ديگر نيز ادعا كرده‌اند كه ايرانيان با ايجاد و تقويت تشيع و تفرقه و تقسيم اسلام به دو فرقه شيعى و سنى درپى از بين بردن وحدت جامعه اسلامى برآمده‌اند ؛ اينان با چنين سخنى مىخواهند اسلام ايرانيان را مبتنى بر اغراض سياسى و نوعى مبارزه براى استقلال و بيرون آمدن از زير نفوذ بيگانه بدانند و تشيع را ناشى از انتقامجويى و اغراض سياسى و به عبارت ديگر ، غيرصادقانه و فرصت‌طلبانه تلقى كنند و آن را وسيله‌اى براى حفظ آداب و رسوم كهن خود تلقى نمايند . « 2 » نظريهء ديگر اين است كه ياران نخستين امام على عليه السّلام و به عبارت ديگر ، شيعيان نخستين ، بيشتر از اعراب جنوبى يا يمانىاند و با اين تعبير ، اين شبهه مطرح شده است كه اعراب جنوبى ، تشيع را بر مبناى سوابق فرهنگى گذشته خويش بنيان نهاده‌اند . بر اساس اين نظريه ، اعراب جنوبى اطاعت‌پذيرتر از اعراب شمالىاند كه به صورت قبيله‌اى و آزاد زندگى مىكردند . همين نظريه يادآور شده است كه عربستان جنوبى

--> ( 1 ) . مذهب تشيع و آرمانهاى ملى ايرانيان ، ص 88 - 90 ( به نقل از الفاظ المقرنه ، ج 3 ، ص 190 ) . ( 2 ) . احمد امين ، فجر الاسلام ، ترجمه عباس خليلى ، تهران ، 1316 ش ، ج دوم ، ص 122 ، 301 و 302 .